موقعیت جغرافیایی شهرستان روانسر

شهرستان روانسر (نیکور باستان) در حدود ۵۵ کیلومتری شمال غرب کرمانشاه و در دامنه کوه یله ور (کوهستان شاهو) قرار دارد. از ارتفاعات مهم اطراف آن می‌توان به ماه زرد، انجیره، شور و طاقه چرمی اشاره کرد. چشمه بزرگ سراب گنی خانی در روانسر سرچشمه اصلی رودخانه قره سو است. از دیگر رودخانه‌های اطراف آن یکی وشکه رو در شرق آن و دیگری گراب یا آوی خر در جنوب غربی آن است. بجز چشمه پر آب گنی خانی، دو چشمه سراب جاوری و سراب بروارین در نزدیکی روانسر واقع اند. آب و هوای آن نسبتاً سرد و مرطوب بوده و از میزان بارش سالانه چشمگیری برخوردار است. اقتصاد آن عمدتاً متکی به کشاورزی و دامداری است. شهرستان روانسر دارای یک بخش به نام بخش شاهو وسه دهستان به نامهای دولت آباد، حسن آباد و بدر آباد است. روانسر تا چند دهه پیش شامل روانسر و گرمه خانی بود که پس از انقلاب هر دو گسترش یافته وشهرستان روانسر امروزین را تشکیل دادند. علاوه بر این اراضی ما بین روانسر و شهرک روانسر نیز امروزه مسکونی شده که به زمین شهری مشهور است. از روستاهای اطراف روانسر می‌توان از بدر آباد، مسکین آباد، گل سفید، سر دم، بنچله، خانیله و کانی کبود نام برد. برخی از قدمگاهها و اماکن مقدسه اطراف روانسر ویس، سه سواره، هوری مرد، [بابا حیران] و شیخ سرا هستند.

سبب نامگذاری روانسر

تاکنون سبب نامگذاری این شهر به عنوان روانسرنظرات گوناگونی عنوان شده است که اکثر این این نظرات از سوی افراد نا اشنا  به زبان و واژه شناسی بوده است و بیشتر از سر ذوق و اعمال سلیقه شخصی بوده است که مهمترین انها را می گوییم:

1)روان سر(روان سه ر)rewansarروانگه rowanga(دیدگاه و تماشاه)+سرsar(سران وبزرگان):تماشاگاه بزرگان  

2)روان سرا(ره واسه را)روان(جان)+سرا(خانه):سرای جان و روح

3)روان سر(ره وان سه ر):روان(جاری)+سر(سر  کله)سر روان وجاری :محلی که سرهای زیادی در انجا بریده شده ودراب انداخته شده و مدتی روی اب شناور بوده است.

4)رونه سر(رونه سه ر)یا رون ه سه ر:روغن+سر:روغن بر سر می گویند حاکمی دراین شهر با ریختن روغن داغ بر سرمجرمان وسرکشان انان را شکنجه و مجازات کرده است

روان سر (رووان سه ر):مرکب ازسه جزء:رو(اب رودخانه)+ان(ادات جمع)+سر(سرچشمه)که به معنی سرچشمه رودها میباشد.

نتیجه:در مورد درستی کدام یک ازاین موارد نمی توان یکی را با به طور دقیق انتخاب کرد اما میتوان به اسانی بعضی از این نظریه ها را رد کرد  .اما مورد اخر یعنی سرچشمه رودها با توجه به دلایل زیر می تواند صحیح تر باشد :

نخست اینکه واژه رو (مخفف رود )در زبان کردی متداول می باشد ودر واژه هایی چون وشکه رو(رودخشک)  سه رو(اغاز و مبدا رود)جوان رو(رود زیبا)و....استفاده می شوند.

سر:نیز به معنای سرچشمه ومنبع می باشدمثلا واژه مرکب ان سراب  می باشد.

آثار باستانی و جاذبه‌های توریستی

 روانسر دارای آثار پیش از تاریخی و تاریخی مهمی است و از این لحاظ درباستان شناسی غرب کشور جایگاه ویژه‌ای دارد. قدیمیترین آثار سکونت انسان در اطراف روانسر به دوره پارینه سنگی میانی تا فرا پارینه سنگی باز می‌گردد که بیش از حداقل از حدود ۵۰ هزار سال تا ۱۲ هزار سال پیش را شامل می‌شود که بقایای آنها در غارهای کولیان و جاوری و همچنین رودخانه گراب (آوی خر) یافت شده‌است. از دیگر کشفیات قدیمی روانسر یک دندان آسیای فیل است که مربوط به دوران یخبندان است و در نزدیکی شهرک روانسر کشف شده‌است. از آثار مهم دیگر روانسر تپه موسایی است که از اوایل دوره مس و سنگ (حدود ۷ هزار سال پیش) تا زمانهای اخیر مورد سکونت انسان بوده‌است. دخمه روانسر (گور صخره‌ای) یا تاق فرهاد نیز در دیواره کوه قله در شمال شرقی روانسر واقع است که به دوره هخامنشی باز می‌گردد. این دخمه شامل یک اتاقک کوچک است که ورودی آن به سمت شرق و مشرف به رودخانه وشکه رو است. نقش اهورامزدا، یک شخص روحانی و توده‌ای هیزم در سمت راست ورودی این دخمه دیده می‌شود. یک پایه ستون نیز در کنار سراب گنی خانی وجود دارد که احتمالاً هم زمان با دخمه ساخته شده‌است و نشان دهنده وجود یک کاخ یا سازه‌ای کوچکتر در نزدیکی چشمه در دوران هخامنشی است. همچنین گورستانی از دوره اسلامی با سنگ قبرهای کتیبه دار به خط کوفی در دامنه شمالی کوه قله وجود داشت که متاسفانه طی سالیان اخیر تابود شده یا به تاراج رفته‌است. در دوره آشور نیز روانسر یکی از پایگاههای این سلسله بوده که نیکور خوانده می‌شد.

 یکی دیگر از جاذبه‌های دیدنی و بسیار زیبای شهرستان روانسر غار قوری قلعه در بخش شاهو از شهرستان روانسر قرار دارد می‌باشد. غار قوری قلعه، بزرگترین غار آبی آسیا می‌باشد. این غار در ۲۵ کیلومتری شهر روانسر قرار دارد. قدمت آن به ۶۵ میلیون سال می‌رسد و تنها ۳۰ سال از شناسایی آن می‌گذرد و به عنوان یکی از هفت اثر طبیعی ملی ایران، به ثبت رسیده‌است. در سال ۱۳۵۵ هجری شمسی یک گروه از غارشناسان انگلیسی و در سال ۱۳۵۶ و نیز گروه دیگری از غارنوردان فرانسوی موفق به کشف کامل این اثر شدند.

عمق حوضچه‌های این غار به ۱۴ متر می‌رسد همچنین دمای داخل غار۷ تا ۱۱ درجه‌است و در تمام فصول سال ثابت است. این اثر طبیعی دارای تالارهای زیبا در ۱۴۰۰متری و ۵۰۰ متری به نام‌های تالار مریم، تالار کوهان شتر، تالار مسیر برزخ، تالار بلور و تالار عروس می‌باشد.این غار یکی از زیباترین جاذبه‌های دیدنی شهرستان روانسر می‌باشد

گوردخمه یا کوشک فرهاد روانسر

در داخل شهر روانسر و در جوار گورستان محل ، گوردخمه اي به طرف شرق و ارتفاع 35 متري از سطح قبرستان در سينه كوه كنده شده است. قسمت تسطيح شده شامل يك ديوار عمودي به عرض 3 متر و ارتفاعي در حدود 30/2 متر است.

    بخش فوقاني اين فضاي ايوان مانند به عمق 10 سانتي متر و در قسمت تحتاني  در حدود 81 سانتي متر مي‌باشد . در ديوار انتهايي اين ايوان ، قابي مستطيل شكل به عمق 20 سانتي متر ايجاد شده كه در حقيقت قاب ورودي گوردخمه محسوب مي شود.  اين ورودي به ابعاد 70*92 سانتي‌متر است كه به اتاقكي تقريباً مربع شكل منتهي مي شود. با توجه به سوراخ هايي كه در دو طرف ورودي ايجاد شده به نظر مي رسد كه اين گوردخمه داراي درگاهي بوده است. اتاق اين گوردخمه به طول 43/2 متر و عرض 2 متر و ارتفاع 64/1 متر مي باشد .

    كف اين اتاق فاقد هرگونه پستي و بلندي بوده و سقف آن مسطح است و در چهار جهت كه به ديوار ختم مي شود با ديوار به شكل قوس هايي نا منظم ارتباط پيدا كرده ، بطوريكه  به سقف حالتي قوسي شكل داده است .

   در سمت راست مدخل ورودي دخمه ، نقوشي حجاري شده است . وضعيت نامناسب نقش برجسته امكان هر گونه توصيف قابل ذكري را نمي دهد اما با دقت زياد مي تون چهار تصوير در روي سطح تسطيح شده تشخيص داد .

          ۱-روشن تر از همه شكل تقريبي يك متوازي الاضلاع است كه رديف هاي موازي آن  را به 13 قسمت تقسم مي   كند و از وسط تصوير به شكل مورب تا قسمت راست پائين نقش ادامه مي يابد .

        ۲-در حد فاصل تصوير متوازي الاضلاع و در ورودي بخش از نيم رخ يك شخص كه شيء را به صورت عمودي در   دست نگه داشته به چشم مي خورد .

         ۳ ـ سومين نقش در بالاي متوازي الاضلاع و درست در وسط كادر قرار گرفته است . كه تصوير انسان بالداري   مي باشد كه پشت به در ورودي مقبره ايستاده است .

        ۴ـ دو صفحه مدور سمت راست نقش بالدار را مي توان به عنوان چهارمين تصوير محسوب كرد .

         با توجه به نقوش حجاري شده در نماي اين گوردخمه مي توان آن را به دوره هخامنشي نسبت داد .

 
  غار کاوات بزرگترین غار آبی جهان

اين غار از جمله غارهاي ديدني و معروف استان مي‌باشد كه در سلسله كوه‌هاي شاهو در شمال در نزدیکی روستای شبانکاره از توابع روانسر  و2 کیلومتری غار قوری قلعه واقع شده است. دهانه غار در ارتفاع 1660 متري از سطح دريا قرار دارد. در انتهاي اين محوطه بزرگ، شاخه اصلي غار، با دهانه كوچكتري شروع شده و از قسمت چپ شاخه اصلي، نهر كوچكي به اعماق سنگها فرو مي‌ريزد. پس از 40 متر پيشروي، بركه‌اي به طول 15 متر و عمق 70 سانتي‌متر وجود دارد كه در بعضي جاها، عمق آن به 5/1 مي‌رسد. در اين قسمت غار به دوشاخه تقسيم مي‌شود.  

شاخه سمت چپ بيش از 8 متر عمق ندارد ولي شاخه سمت راست حفره و مخزن آب زيرزميني دارد.پس از گذشتن از اين آب بركه آب ديگري وجود دارد كه 60 متر طول و20 متر عرض دارد و سقف آن در انتهاي آب محو ميشود٠

فعلاً تامين كننده بخش مهمي از آب شهر جوانرود مي‌باشد . بهمين دليل در حال حاضر ديدن فضاي داخلي غار امكان ندارد . اما ديدن مدخل غار و حوالي آن خالي از لطف نيست. در اطرف غار نیز باغات مثمر ثمری قد علم کرده اند و سراب ها و چشمه های گوارایی خروشان هستند که تفرجگاه بسیار جالبی برای مسافرین می باشد.

غار کاوات بزرگ ترین غار آبی جهان است

غار قوری قلعه بزرگترین غار آبی آسیا

اثر طبیعی ملی قوری قلعه در ارتفاع 1650 متری بر دامنه کوه شاهو واقع گردیده است.این غار یکی از زیباترین غارهای کشور می باشد که دوستداران طبیعت را به خود جلب نموده است. وجود استالاگمیت و استالاکتیتها در غار بر زیباییهای آن افزوده است.آب غار جاری و مقدار آن تابع بارش درمنطقه است . غار قوری قلعه، بزرگترین غار آبی خاورمیانه است و این غار در ۲۵ کیلومتری شهر روانسر و در کنار جاده روانسر-پاوه قرار دارد.. بزرگترين غارآبي آسيا جزء شكيل ترين غار هاي در دّره مران (دره غارها) در ٨٨كيلومتري جاده كرمانشاه - پاوه در شمال روستاي قوري قلعه قرار گرفته است.

بنابر گفته‌ي زمين شناسان،  دیرینگی غار قوري قلعه ‪ ۶۵ميليون سال قدمت و سه‌هزار و ‪۱۴۰ مترعمق دارد وتنها ۳۰ سال از شناسایی آن می‌گذرد.

ژرفای حوضچه‌های این غار به ۱۴ متر می‌رسد همچنین دمای درون غار ۷ تا ۱۱ درجه‌است و در تمام فصول سال ثابت است و رطوبت نسبي آن را ‪ ۸۹درصد اندازه‌گيري كرده‌اند.. این اثر طبیعی دارای تالارهای زیبا در ۱۴۰۰ متری و ۵۰۰ متری به نام‌های تالار مریم، تالار کوهان شتر، تالار مسیر برزخ، تالار بلور و تالار عروس می‌باشد.این غار یکی از زیباترین جاذبه‌های دیدنی شهرستان روانسر می‌باشد.

غار زيبا و اعجاب‌آور قوري قلعه هفتمين اثرطبيعي ملي ايران است كه هرسال به ويژه در ايام نوروز گردشگران بي‌شماري را از سراسر جهان به سوي خود مي‌كشاند.

در ‪ ۷۰۰متري غار آبادي وجود دارد كه در ايام دور قلعه‌هايي به شكل‌هاي مختلف آن را محاصره كرده‌اند و وجه تسميه اين غار يكي از همين قلعه‌هاست كه به شكل قوري بوده است.
غارنوردان آمريكايي، انگليسي و فرانسوي قوري قلعه را در سالهاي ‪،۱۳۳۶ ‪ ۱۳۴۵و ‪ ۱۳۶۳شمسي بررسي و تقريبا۵۵۰متررا از آن كشف كرده‌اند. همچنين در سال ‪ ۱۳۶۸شمسي ، حدود يكهزارو ‪ ۳۴۰متر از آن توسط غارنوردان كرمانشاه شناسايي و دو فاز براي آن در نظر گرفته شد.
درفاز نخست غار كه ‪ ۵۰۰متر طول دارد، دو تالار كوهان شتر و مريم شناسايي شد. دراين تالارها شكل‌هاي مختلفي ازجمله نيم‌رخ شتر، كوهان شتر، مار، طوطي، كركس، شيرسنگي، كاخ سفيد، قلب، كشتي، برج پيزا، آسيه‌زن‌فرعون، (ابوالهول)، بابا نوئل، مجسمه فردوسي و مشابه تصوير حضرت مريم ديده مي‌شود. فاز دوم غار نيز يكهزار متر طول دارد كه تالارهاي نماز، بلور و عروس در آن كشف شده است. تالار نماز در ‪ ۵۵۰متري غار و در كنار اين تونل قرار دارد. اين تونل كه ‪ ۱۲متر طول و هشت متر عرض دارد، قسمت اصلي غار را تشكيل مي‌دهد و به تونل برزخ شهرت دارد واز آنجا كه سقف تونل به آب چسبيده، مانع از ادامه حفاري ها شده است.
در يكهزار متري غار تالار بلور و در داخل تالار نيز حوضچه‌اي فوق‌العاده زيبا وجود دارد. وجود قنديلهاي پرده‌اي در حوضچه كه با دست زدن به هركدام صداي يكي از آلات موسيقي ايجاد مي‌شود، ازجمله دلايل اين زيبايي است، به‌طوري كه بسياري از جهانگردان و كارشناسان متفق القولند كه اين حوضچه،زيباترين حوضچه دنياست. تالار عروس كه يكي از هيجان انگيزترين بخشهاي غار قوري قلعه است در هزار و ‪ ۵۰۰متري آن واقع شده،است. جنس سنگ‌هاي اين تالار كريستال و براق و سفيد بوده و كساني كه برروي آنها راه مي‌روند مي‌توانند جاي پاي خود را ببينند.
وجود چهار آبشار به ارتفاع ‪ ۱۰تا ‪ ۱۲متر در هزار و ‪ ۷۰۰متري غار، زيباي آنرا به اوج مي‌رساند.
قنديل هاي كريستال مانند نيز كه جنسشان از رسوبات آهكي است و از سقف آويزان شده‌اند در تمام طول غار خودنمايي مي‌كنند و در بعضي نقاط طول قنديل ها به هشت متر نيز مي‌رسد.
علاوه بر جذابيت و اهميت اكوتوريستي قوري قلعه اشيايي نيز در آن كشف شده است كه از جمله آنها مي‌توان به هشت عدد قاشق و بشقاب، چهارعدد كوزه بزرگ، يك عدد كوزه كوچك كه ‪ ۱۵سكه از دوران يزدگرد سوم و اواخر دوره ساساني در داخل آن بوده و جمجمه سر انسان را نام برد.

علت نامگذاري غار به نام غار قوري قلعه در ٧٠٠ متري غار اباديي قرار دارد كه در ايام قديم اطراف اين آبادي را قلعه هاي مختلفي در بر گرفته كه شكل يكي از اين قلعه ها شبيه قوري بوده است. و اميزه اي از قوري و قلعه ، قوري قلعه به وجود مي ايد و به همين خاطر اسم غار از نام همين ابادي مي باشد٠

تا حال كسي انتهاي غار را كشف نكرده است ودر اصل غار بي انتها مي باشد .طول تقريبي غار را ١٣ كيلومتر تخمين

زده اند.اثر طبیعی ملی قوری قلعه طی مصوبه شماره 202 مورخ 25/7/80 شورایعالی محیط زیست به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان پیوست

 پوشش مردمان  روانسر

پوشش مردم این منطقه  پوشش کردی می باشد و تمامی مردم این شهر لباس کردی می پوشند.

اجزای لباس مردانه:

چوخه و رانک:لباس رسمی مردان کر چوخه و رانک یا کوا وپانتول است . نحوه دوختن چوخه ورانک و پانتول تفاوت چندانی باهم ندارند وبسیاری از مردم این دو نام را مترادف یکدیگر به کار می برند .اما معمولا مقصود از چوخه ورانک لباسی است که از  الیاف نوعی بز به نام مرس یا مرغس بافته شده است در حالی که کوا و پانتول از جنس پارچه های ماشینی عریض می باشند

چوخه و رانک ازشامل  دو بخش است.

چوخه:مانند بلوزی روی پیراهن پوشیده میشود طرفین این بلوز در پایین به صورت مورب درداخل رانک(شلوار)قرار می گیرند.

رانک:همان شلوار کردی است که به صورت ازاد و گشاد دوخته می شود ودر طرفین دارای دو جیب می باشد.

شال:از پارچه طوری مخملی ویا معمولی است به طول دو مطر یا بیشتر که بر روی چوخه و دور کمر بسته می شودو روشهای متفاوتی برای بستن ان وجود دارد.

فقیانه:پارچه سفیدی که دور استین پیچیده می شود.

کلاش یا گیوه:کفش بسیارراحت و زیبایی که تهویه هوا دران به اسانی صورت گرفته و هیچ گونه بوی نامطبوعی ایجاد نمی کند رویه ان از نخ و توسط دست با قلاب بافندگی بافته می شود .زیره ان از پارچه ای درست می شود .برای رنگ امیزی کردن ان از رنگ نیل که خاصیت گند زدایی دارد استفاده می شود.

سروین :که شامل کلاه ودستمال است که دور سر پیچیده می شود .

جامانه :دستمالی است که دور سر پیچیده میشود.

کوله بال :به شکل کت واز جنس نمد است  استین ندارد ودو زائده گوش ملنندروی شانه های ان قرار دارد.

اجزای لباس زنانه :                                                                                

کراس –ژیر کراس –سخمه-سلطه-که وا کلاو ولچک-هوری وچتفه

کراس :پیراهن استین دار بلند است که دامن تا نزدیک انگشتان پا پایین می اید و یقه ان انواع متفاوتی دارد.

فقیانه :بخش زایده مانندمثلث شکل درازی است که به استین کراس متصل بوده و برای زنان کاربردهای زیادی دارد که زنان روانسری معمولا فقانه را به دور دست می پیچند البته گاهی هم از پشت به هم گره میزنند.

شوال(پاپوش):که جنس نیمه اول ان از کمر تا زانو معمولا از چیت است و نیمه دوم از زانو به پایین پارچه های زر بافت ورنگی است که به وسیله کش دور کمر محکم میشود .

سخمه :به شکل جلیقه است البته کوتاهتر ازان.

کوا:بالا پوش پالتو مانندی که از شانه ها تا پایین کراس امتداد دارد  وموارد استفاده از ان در فصل سرما می باشد.و.....

گویش:

زبان گویش مردم روانسر کردی سورانی می باشد و بیشتر به گویش اردلانی (گویش مردم کردستان)شباهت دارد واین خود ممکن است به دو علت باشد:

1)اراضی این شهر عمدتا تحت سیطره خوانین اردلان وتملک انان بوده است وبیشتر مردم تحصیل کرده وبا سواد این شهر اصلیت سنندجی داشته اند  از طرفی برخی روحانیون منطقه از مردوخی های سنندجی که همراه اردلانی ها به منطقه امده ندکه این خود تاثیر بسزایی در این امر داشته است.

2)از نظر جغرافیایی این شهر به مرز استان کردستان نزدیکتر میباشد.

دین ومذهب:

اهالی مردم روانسر اسلام وتابع مذهب تسنن و مقلد امام محمد شافعی می باشد البته مذاهب دیگری به صورت بسیار محدود در شهرستان روانسر وجود دارند که بیشتر مهاجر از استانهای دیگر می با شند ودر این شهر به سکونت می پردازند.مردم این شهر بسیار متدین وبا ایمان هستند به طوری که تعداد مساجد در این شهر بسیار چشمگیر می باشدو بنا ها واماکن مذهبی و تاریخی این شهر شاهدی محکم بر این ادعا می باشد.از اماکن و ارامگاه های مذهبی شهر روانسر میتوان به ارامگاه ویس القرن درمنطقه روانسر که بر روی کوهی مابین شهر روانسر و استان کرمانشاه است نام دارد که همه ساله پذیرای مشتاقان وزائران زیادی می باشد و اهالی روانسر برای ان مرقد عزیز احترام بسیاری  قائل اند تا جایی که در فرهنگ فولکلور برای ان نیز اشعار وترانه های زیبا یی را سروده اند

با بچینه سر وه یس بو تو به کاری             توبه له گشتی نه ک له دلداری

با بچینه سر وه یس وه یس خو مانه            پرسیاری به که ین خه تای کاممانه

 با بچینه سه روه یس بلالینه وه               خه رمانی له گول بما لینه وه

بار گاه ویس به شکل بناهای دوره سلجوقی و بر ارتفاعات  کوهی به نام بیشه کو در محدوده روانسر واراضی کامیاران و برسر راه اسفالت کرمانشاه –روانسر قرار دارد در مورد تاریخ این بنا اطلاعات زیادی در دست نیست

برخی دیگر از اماکن  مذهبی روانسر عبارتند از :سه سواره هوری مرد {بابا حیران} شیخ سرا  مرقد شیخ رسول دولت ابادمی باشند

بزرگان روانسر

از بزرگان این شهر میتوان به: [میرزا احمد داواشی] (شاعر)، شیخ محمد سعید نقشبندی

، (روحانی )سید محمد طاهر هاشمی(خوشنویس ونویسنده)ملا مجید موحدی(روحانی)

شادی ها  رسومات  و مراسم کهن در روانسر:

1)زه ماوه ن: که همان عروسی است.که به همان شیوه و روش گذشته اما به صورت مدرن تر ومجللتر  برگذار می شود.

2)ناو نیان: مراسم نامگذاری  نوزاد در روز هفتم تولد می باشد.

ئاگری شایی : به مناسبت اولین روز سال نو مراسم اتشبازی بسیار بزرگی بر پا می شود.

4)دانه کولانه :اش نذری  است که به مناسبت در امدن اولین دندان نوزاد پخته می شود.

5)سیزده وه دهر:تفریح همگانی  در سیزدهمین روز بهار  برگذار می شود.

اعیاد مذهبی:

عید قربان و عید فطر و ماه مولود(ماه ربیع الاول  ولادت پیامبر(ص))